X
تبلیغات
ترک اعتیاد گیاهی آریا - ترک اعتیاد ( تریاک )

ترک اعتیاد ( تریاک )

تریاک

شکل ظاهری: همانطور که در تصاویر ملاحظه میکنید،ترياک  ماده ای به رنگ قهوه اي تيره و به شکل پلاستیک است. ترياک شيره الکالوييد داري است که از تيغ زدن گرز خشخاش و لخته شدن شيره خشخاش نارس بدست مي آيد. تخمدان حاوي دانه هاي خشخاش، بيضي شکل است که گلبرگهاي صورتي رنگ دارد. وقتي اين گلبرگها رو به پژمردگي مي رود، با تيغ زدن تخمدان نارس، عصاره شيري رنگي شروع به تراوش مي کند که در مجاورت هوا به صورت (دلمه) شده پس از گذشت يک شبانه روز به رنگ قهوه اي و گاهي سياه در مي آيد و به حالت صمغي چسبيده بر جدار خارجي تخمدان باقي مي ماند که آن را تراشيده و جمع آوري مي کنند.

نام تریاک: اين گياه را در انگليسي  ((Papaver Somniferom)) " پاپاور سومنیفروم "  که نام علمی آن میباشد می نامندو خشخاش را ((Poppy)) و در فارسي کوکنار و دانه هاي خشخاش را به انگليسي ((Poppy Seeds)) و صمغ جمع آوري شده را ترياک که از ترياکا (Theriaca) يوناني گرفته شده و در عربي افيون، ابيون، ترياق، درياق و در انگليسي  ((Opium)) مي نامند، ابيون يا افيون نيز از ريشه يوناني اپيون ((Opion)) اقتباس شده است.

مشتقات ترياک

در ترياک حدود 25 نوع آلکالوئيد وجوددارند که 6 نوع آن بيشتر از بقيه در ترياک يافت مي شوند که عبارتند از : مورفين (3 تا 23درصد), (کدئين (5/0درصد, پاپاورين (1/0درصد), نارسئين(1/0درصد), نارکوتين (7درصد), تبائين (3/0درصد).

هرچه مقدار مورفين موجود در ترياکي بيشتر باشد مي گويند آن ترياک داراي مرغوبيت بيشتري است. مقدار مورفين در ترياکهاي بازرگاني 6 تا 14 درصد مي باشد.

آلکالوئیدهای نیمه مصنوعی که از مرفین ساخته می شوند، شامل هروئین، کدئین و هیدرومرفین هستند. مواد کاملاً مصنوعی شبه تریاک که در آزمایشگاه ساخته می شوند، شامل مپریدین،متادون و پروپوکسیفن می باشند.

انواع ترياک

1- ترياک خام, که عبارت از شيره خودبخود غليظ شده گرزهاي خشخاش است که بدون توجه به ميزان آن, جز براي بسته بندي و ارسال, دستکاري ديگري در آن نشده باشد

2- ترياک عمل شده (پرورده), طبق تعريف لاهه, ترياک پرورده محصولي است که از ترياک خام با يک رشته عمليات مخصوص حل کردن, جوشاندن, بودادن و تخمير بمنظور تبديل آن به عصاره براي استعمال غير طبي تهيه مي شود.

3- ترياک پزشکي, ترياکي که مقدار آن (دوز) مشخص بوده و براي مصارف درماني و پزشکي کاربرد دارد. و در صنايع داروسازي هر کشوري آن را بصورت گرد يا دانه هاي ريز درآورده و يا با مواد بي اثر مخلوط کرده و مورد مصرف قرار مي دهند.

تاريخچه ترياک

بوته خشخاش از گياهان آسياي صغير بوده است. (مارسل گرانيرد وايه) (Marcel Granin Doyeux) معاون سابق بخش کنترل مواد مخدر در سازمان ملل متحد، متخصص و دارو شناس و نزوئلايي در اين باره گفته است که:

در لوحه هاي سومري متعلق به سه يا چهار هزار سال پيش از ميلاد مسيح مطالبي پيرامون گياه ترياک نوشته شده و آن را (گياه شادي بخش) ناميده اند. متون آشوري، مصري و يوناني در مورد استفاده ترياک در زمانهاي قديم مطالب بسياري دارند .

هرودت، ارسطو و هيپوکرات در کتابهايشان از ترياک بسيار سخن گفته اند. زنان مصري از شربت ترياک براي فرونشاندن خشم و تسکين غم استفاده مي کرده اند، از زمان (ارسطو) تا (ويرژيل)  شاعر رومي و ديگر نويسندگان يونان و رم همواره از خشخاش و ترياک سخن گفته اند. صحبت از آن، در قرون وسطي نيز ادامه يافت.

برخي مطالعات نشان مي دهد، اين ماده در قرن هشتم (ميلادي) در هند رايج شده و عده اي عقيده دارند، سابقه استفاده از آن در هند به دوازه قرن قبل از لشکر کشي اسکندر مقدوني مي رسد.

 

گياه خشخاش

 

به نظر مي رسد اولين ترکيب دارويي ترياک در قرن 16 ميلادي به دست آمد و آن را به نام کاشف سوئيسي اش ناميدند که دکتر پاراسلوس بود.( (Dr. Paracelsus

يک پزشک انگليسي به نام توماس سيدنهام (Thomas Sydenham) که افلاطون انگلستان ناميده شده، نيز در قرن هفدهم م. داروي جديدي را با ترياک تهيه کرد.

در قرن نوزدهم م. بسياري ديگر از فرآورده هاي آن ( مورفين ، کدئين و... ) کشف گرديد.

گيـــــاه خشخاش از ناحيــــــه آسياي صغير به يونان منتقـــــل شده، اگـــــر چه در بعضـــي منــــابع آمــــده است که در اروپـــــا مجـــــارها اولين ملتي هستند که با گياه خشخاش آشنا شده اند و گياه شناسان اين کشور، اين آشنايي را از هزار و دويست سال قبل از ميلاد به بعد مي دانند. ولي هومر شاعر نابينا و حماسه سراي يوناني که احتمالا 600 سال قبل از ميلاد مي زيسته در آثار خود از گل خشخاش ياد مي کند که در باغهاي شهر روم کشت مي شده و چون يونانيان زمان سقراط يعني حدود چهار صد سال قبل از ميلاد از تاثيرات طبي ترياک سخن گفته اند، مي توان گفت که حداقل آشنايي يونانيان با تاثيرات طبي مخدرها به چند صد سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد.

تاریخچه مصرف گياه خشخاش:

بقراط در چهار صد سال قبل از ميلاد مسيح و نئوفراست در همان تاريخ از ترياک براي درمان اسهال و رفع درد استفاده مي کرده اند.

از نوشته هاي پاپيروس بر مي آيد که مصري ها از زمانهاي قديم (اپيوم) استعمال مي کرده اند و اسم (Thebaica) مشتق از شهر (Thebes) است که در آنجا خشخاش نيز مي کاشتند.

در ژاپن تا قرن پانزدهم ميلادي گياه خشخاش کشت نشده بود، در دايره المعارف بريتانيکا آمده که ترياک در قرن هفتم قبل از ميلاد مسيح در چنين کشت مي شده و به وسيله ترکها و عربها در قرون 6 و 7 به چين برده شده و تا قرن هفدهم ميلادي براي تسکين دردها و به طور محدود مورد استفاده بوده است. در قرن هيجدم م. مصرف دارويي ترياک در دنيا حدود 1700 تن بود.

ترياک خام (طبيعي) به صورت گلوله، چانه، قرص، قالبي، آجري و حتي به صورت پودر عرضه مي گرديد و در قديم براي تسکين درد به طور مايع و جامد استفاده مي شده است.

در ايران، پزشکان عالي قدري مانند شيخ الرييس ابوعلي سينا (370 – 427 ه. ق) و ابوبکر محمد بن زکرياي رازي (251- 313 ه. ق) از ترياک در مواد گوناگون بيماري ها استفاده کرده اند و در اشعار شعرايي که پس از اين دو دانشمند مي زيسته اند، به موارد طبي ترياک اشاراتي شده است.

اگر چه خوردن ترياک در چيــــن معمول بود، ولي دود کردن و کشيدن ترياک از آمريکاي شمالي به چين رسيد و رايج گرديد. بعضي از مــــردم تــــرياک را با توتون مخلوط مي کردند، و بزودي کشيدن ترياک به حدي بين مردم گسترش يافت و عمومي شد که حتي به درباريان هم سرايت کرد و به عنوان يک مشکل بزرگ اجتماعي چين در آمد که در سال 1729 م. توسط امپراطور (يانگ چينگ، 1735 – 1723 م.) ممنوع اعلام شد.سپس فروش و کشيدن ترياک ممنوع گرديد و موقتا به تجارت ترياک لطمه زد. با وجود اين لطمه، کمپاني انگليسي هند شرقي به کشت ترياک در ايالت بنگال هند ادامه داده و آن را در سال 1775 م. به وسيله (نارکي وارن هستينگ) که از صورت يک کارمند ساده به حکمراني کليه املاک انگليس در هند رسيده بود، در انحصار خود گرفت و او اين ماده را با نرخي ارزان و مقدار فراوان عرضه مي کرد.کمپاني ، خود مستقيما در چين فعاليت فروش نداشت و ترياک را به بازرگانان بزرگ و خصوصي چين در ساحل تحويل مي داد و بازرگانان ياد شده آن را در بازارهاي چين به فروش مي رساندند، و در ازاي فروش ترياک، طلا و نقره و گاهي هم چاي، کتان، ابريشم به نمايندگان کمپاني تحويل مي دادند.

مقدار ترياکي که کمپاني ياد شده در سال 1729 م. به چين داده، 200 صندوق بود که در سال 1767 م. به 1000 و در سال 1820 م. به 10000 و از 1830 تا 1838 م . به 40000 صندوق افزايش يافت.

در ماه مارس 1839 م. امپراطور وقت، (لين چه هسو) را که مردي قاطع بود به کانتون فرستاد و او پس از گفتگوهاي بي نتيجه با تجار خارجي و چيني دستور داد بيش از 20000 صندوق که حاوي حدود يک ميليون و نيم کيلو ترياک بود، مصادره شود. صندوقها را به ساحل بردند و (لين) شخصا در ميان ابراز احساسات مردم، آنها را آتش زد، آتشي که 20 روز روشن بود.

به موازات انگليس ها و همراه با آنها پرتغاليها و ديگر کشورهاي غربي حتي ايالات متحده آمريکا از ترکيه و هند ترياک تهيه کرده و به تجارت آن در چين مي پرداختند. مشکل ترياک سرانجام منجر به جنگهاي ترياک در سالهاي 42- 1839 م . و 60- 1856 م. شد.

در فاصله جنگ هاي اول و دوم، تجارت ترياک در چين از 50000 به 60000 صندوق افزايش يافت.

در ســــال 1907. (چينگ)  توانست جلوي ورود ترياک را به داخل چين بگيرد و تا سال 1917 م. ورود تــرياک از هند به چين ممنوع بود ولي چيني ها خود مبادرت به کشت خشخاش در داخل کشورشان کردند.

با وجود ممنوعيت هـــاي فرمانروايان چين، در اوايل جنگ جهاني اول باز هم بيش از هفتاد ميليون کيلو ترياک وارد چين شد.

گويا در سال 1937 م. حدود 4 ميليون نفر چيني به ترياک معتاد بوده اند که نامشان ثبت شده بود و در سال 1938 م (مائو) رهبر حزب کمونيست چين مي شود.

در دهه هاي 1940 تا 1980 م مبارزه شديد عليه اعتياد و درمانهاي اساسي و گسترده براي معالجه اعتياد در چين جريان داشته و اين کشور تجربيات با ارزشي در اين زمينه دارد.

هم اکنون در ناحيه يونتان در جنوب غربي چين که در مجاورت برمه، لائوس و تايلند (مثلث طلايي) قرار دارد، کشت خشخاش براي استفاده دارويي مجاز است و همين امر موجب بقاي اعتياد در اين ناحيه شده و ضمنا گزارش شده ترياک از اين منطقه تا حدودي به صورت غير قانوني از بنادر چين به هنگ کنگ و غيره قاچاق مي شود.

تاريخچه ترياک در ايران

در ايران کشت ترياک در دوره سلسله صفويه براي مصرف داخلي که در ايران گسترش سرسام آوري داشته، تا حدي که بعضي از پادشاهان اين سلسله هم معتاد بودند، ولي با دقت در اشعار شعراي پيش از اين تاريخ گويا ايرانيان پيش از اين دوره هم ترياک خواري داشته اند.تاورنيه و  شاردن که در زمان صفويه از ايران ديدن کرده اند، مي نويسند: (خوردن ترياک و کوکنار در ايران رايج است).

فرير (Freyer) طبيب و جراح کمپاني انگليسي هند شرقي که در سال 1087 ه. ق از ايران ديدن کرده، در سفر نامه خود مي نويسد: "ايرانيها هر وقت بخواهند کيفور شوند، ترياک مصرف مي کنند" و اضافه مي نمايد: " که معتادين مي توانند مقدار زيادي از اين ماده مصرف کنند بدون آنکه ناراحتي پيدا نمايند و آنها حالتي شبيه به مستي پيدا مي کنند .استعمار انگليس پس از به زانو در آوردن هند، بر آن شد که ميان لندن و هندوستان خط ارتباطي تلگراف برقرار کند و براي اين هدف مي بايست از ايران بهره مي گرفت. بنابراين، موضوع را به ناصر الدين شاه گوشزد کرد و آن را عملــي ساخت و از اين رو سيم بانان و کارگران هندي خط ارتباطي، از بزرگترين عوامل گسترش و آمــــوزش ترياک کشي در ايران گرديدند و خراسان دروازه ترياک کشي شد، به طوري که از سال 1230 ه. ش پيشقراولان قاچاقچيان اين ماده مخدر در لباس دراويش هندي در خراسان و کرمان پراکنده شدند و به ترياک کشي پرداختند.اين سوداگران انگليسي بودند که از يکسو به طور غير مستقيم سعي در تشويق کشت و توليد بيشتر ترياک نموده و از سويي ديگر ترياک کشي را در سطح گسترده اي در سراسر ايران گسترش دادند تا بتوانند سلطه خود را در کشور هاي تحت استعمار بيشتر کنند.بنابراين همراه با رشد استعمار در جوامع در حال توسعه، کشت خشخاش و اعتياد به ترياک نيز در روستــاهاي ايران متداول گشت و خريد و فروش آن معمول گرديد و از آنجا که انگليسي ها ترياک ايران را به قيمت خوبـــي مي خريدند، کشاورزان دست از کاشت گندم و ديگر محصولات کشاورزي کشيدند و قسمت زيادي از کشتزارهاي گندم را به کشت خشخاش اختصاص دادند، به طوري که ترياک به صورت يکي از مهم ترين کالاهاي صادراتي ايران در آمد.

ماژوري نومي مورخ انگليسي در اين مورد در کتاب (شرق ميانه) مي نويسد: " از 26 ولايت ايران در 18 ولايت آن ترياک کاشته مي شود و........".از طرفي براي کشت خشخاش کشاورزان و کارگران هنگام گرفتن شيره خشخاش از آن مي خوردند و به آن عادت مي کردند. سرانجام در 1329 ه. ش رژيم وقت به منظور کنترل ترياک و در واقع حفظ منابع مادي خود قرارداد "انحصار ترياک" را به تصويب مي رساند. هر چند اين قانون ظاهرا در جهت کاهش ميزان مصرف اين ماده و مبارزه با آن وضع گرديده بودن ولي عملا مردم را به ترياک کشي دعوت و تشويق مي نمود، زيرا در بخشي از اين قرارداد مقرر گرديده بود که دولت موظف است سوخته ترياک را پس از مصرف، جمع آوري کند و در ازاي هر مثقال سوخته ترياک مبلغي هم به عنوان حق الزحمه به تحويل دهنده پرداخت نمايد. بدين گونه ملاحظه مي گردد که چگونه استعمار خارجي و ايادي داخلي آن در تار و پود اين ملت رخنه مي کنند و مردم را به اسارت مواد مخدر در مي آورند.در سالهاي جنگ جهاني دوم و پي از آن قاچاق مواد افيوني و اعتياد به آن رواج بيشتري پيدا مي کند، تا آنکه در سال 1334 ه. ش قانون منع کشت خشخاش و جلوگيري از مصرف غير طبي ترياک از تصويب مجلس گذشت و در سال 1348 دولت وقت، قانون منع کشت خشخاش را لغو کرده و قانون کشت محدود خشخاش و سهميه کوپن ترياک را جايگزين آن نمود. ولي کليه اقدامات دولت وقت، ظاهري بود و رژيم نه تنها سعي جدي در از بين بردن و حتي محدوديت آن اعمال نمي داشت، بلکه عوامل استعمار خارجي و داخلي نيز به نوعي در گسترش اعتياد مي کوشيدند.

آنچه قابل ذکر مي باشد اين است که در سال 1311 ه. ش. (زمان سلطنت رضا خان) هشت شيره کش خانه به طور رسمي در محله باغ فردوس کنوني داير بود که نام آنها را دارالعلاج يا شفا خانه گذاشته بودند!!خلاصه آنکه استعمال ترياک در دوران قاجاريه، در زمان خاندان (پهلوي) گسترش يافت و علاوه بر ترياک، مصرف هرويين نيز معمول شد که اين ماده را در حدود سال 1960 م. (1339 ه. ش) يک دارو ساز ايراني از آلمان به ايران آورد .

 

مصرف امروزه ی تریاک
در ایران ، بیشترین ماده ای که توسط معتادان مصرف می شود ، تریاک است که با توجه به عدم کشت خشخاش در ایران ، این ماده بصورت قاچاق از خاور دور و خاورمیانه از طریق مرز زمینی افغانستان و پاکستان وارد کشور می شود. چون در گذشته در ایران خشخاش کشت می شد، دسترسی به تریاک در روستاها بیشتر بود ، اما امروزه چون از طریق شهرهای بزرگ توزیع می شود ، دسترسی به آن در شهرها بیشتر است. متاسفانه بخاطر عدم همکاری معتادان هنوز آمار دقیقی از اعتیاد به تریاک در کشور ما وجود ندارد. مصرف تریاک در چین و خاور نزدیک تا همین سالهای اخیر بطور وسیعی رواج داشت. استخراج آلکالوئیدهای فعال تریاک و همچنین اختراع سوزنهای زیر جلدی برای استفاده از مرفین باعث شد که مصرف تریاک و آلکالوئیدهای آن در غرب هم افزایش یابد.

 

 

علل رویکرد به تریاک
علتهای اعتیاد به تریاک زیاد است. بطور کلی کنجکاوی و فشارهای اجتماعی قویترین عوامل برای شروع استفاده از مواد مخدر است. افرادی که در طبقات اجتماعی ـ اقتصادی پائین قرار دارند ، در خطر بیشتری برای اعتیاد به تریاک هستند ؛ اما اعتیاد به تریاک به طبقات اجتماعی ـ اقتصادی بالا هم گسترش یافته است و متاسفانه در قشر تحصیلکرده هم رو به گسترش است. در دسترس بودن تریاک و استفاده قبلی از مواد روانگردان مانند حشیش ، شخص را به استفاده از تریاک مستعد می نماید. بعضی ها معتقدند که سیگار روزنه ای برای ورود به دنیای مواد مخدر است. افرادی که پدر ومادر آنها از هم جدا شده اند و افرادی که یکی از اعضای خانواده شان معتاد هستند ، بیشتر در معرض خطر اعتیاد می باشند. سه چهارم از نوزادانی که از مادران معتاد متولد می شوند علائم قطع ماده مخدر را تجربه می کنند و اعتیاد نوزادان و شیر خواران از معضلات اجتماعی بسیار دردناک برای هر جامعه است. نزدیک به نود درصد از معتادان به تریاک یک اختلال روانی مشخص دارند که این اختلال در اغلب موارد افسردگی است. شخصیت ضد اجتماعی و اضطراب هم از اختلالات شایع در میان معتادان به تریاک است

 

 

نحوه مصرف ترياک
قدیمیترین وسیله استفاده از تریاک وافور است که از یک حلقه سفالی یا چینی و یک دسته چوبی ساخته شده است. وسایل دیگر مانند قلیانهای کوچک و یک لوله ساده نیز برای استعمال تریاک استفاده می شود که درهمه این موارد با سوزاندن تریاک آلکالوئیدهای آن تصعید و استنشاق شده و از راه تنفسی جذب می شود. راه دیگر استفاده از تریاک راه خوراکی است که از مخاط گوارشی جذب می شود. یک راه بسیار خطرناک دیگر که بندرت استعمال می شود جوشاندن و تزریق سیاه رگی تریاک است که علاوه بر خطر مسمومیت شدید با تریاک به دلیل استفاده از سرنگهای آلوده مشترک ، خطر ابتلاء به هپاتیت و ایدز را هم بدنبال دارد.

 

 

تاثیر تریاک بر بدن:
آلکالوئیدهای تریاک اثرشان را با چسبیدن به گیرنده های خود در دستگاه عصبی اعمال می کنند. در سال 1974 میلادی یک عامل داخلی با اثرهایی شبیه به تریاک کشف شد و انکفالین نام گرفت. چندین شکل از این ماده از مغز جدا شد که در کل آنها را آندورفین نام نهادند. آندورفین ها در انتقال عصبی شرکت دارند و برای از بین بردن درد در بدن بکار می روند. هنگامی که شخص دچار صدمه جسمی می شود ، این مواد بطور طبیعی آزاد می شوند و مسئول از بین بردن درد در مواقع صدمه حاد به بدن هستند. هروئین بسیار قویتر از مرفین و بیشتر از آن محلول در چربی است ، در نتیجه در مدت زمان کوتاهتری از سد مغزی عبور نموده و شروع اثر آن سریعتر است. کدئین بطور طبیعی در حدود نیم درصد در تریاک وجود دارد. بعد از جذب ، کدئین مقداری تبدیل به مرفین می شود و به گیرنده های عصبی مرفین می چسبد. مواد مصنوعی مانند متادون ، مپریدین ، و پنتازوسین هم به گیرنده های مرفین می چسبند. تغییر در تعداد گیرنده های مرفین در اثر تماس مداوم با تریاک صورت می گیرد و باعث ایجاد وابستگی می شود. با چهار بار استفاده مداوم از تریاک تحمل شخص نسبت به آن بالا می رود. اما برای ایجاد شدن علائم قطع دارو یعنی ایجاد وابستگی بدنی تعداد دفعات بیشتری لازم است.

 

علائم مصرف ترياک

مهمترين علائم مصرف ترياک و مشتقات آن عبارتند از : 1- خواب آلودگي با حضور ذهن, 2- تسکين درد, 3- انبساط خاطر و آرامش, 4- احساس گنگ و مبهم به زمان و مکان, 5- بخواب رفتن با آرامش و تخيلات مطبوع, 6- سستي اراده و ضعف حرکات فعاله و 7- کاهش اميال جنسي.

 

اگر چه آلکالوئیدهای زیادی در تریاک وجود دارد و این روزها تریاک هایی که بدست مردم می رسد بسیار بسیار ناخالص است ، و هر گونه تظاهرات بالینی غیر مترقبه ای ممکن است با مصرف تریاک های ناخالص اعم از مرگ ناگهانی ، سکته قلبی و مغزی ، استفراغ ، سر درد ، سرگیجه ، جنون آنی و روان پریشی اتفاق بیفتد ، با این وجود نشانه های بالینی مرفین را می توان بعنوان الگویی برای بقیه مواد خانواده تریاک بکار برد. تسکین ، چرت زدن ، تغییرات خلقی و ابری شدن قوای مغزی بدنبال استفاده از 5 تا 10 میلی گرم مرفین بوجود می آید. اثرات تسکینی ، بیست دقیقه بعد از تزریق سیاهرگی یا یک ساعت بعد از تزریق زیر جلدی به حد اکثر خود می رسد و چهار تا شش ساعت بسته به نوع ماده مخدر ، مقدار آن و تاریخچه قبلی دریافت دارو طول می کشد. علائم دیگر شامل احساس گرما ، سنگینی دست و پا و خشکی دهان است. صورت و بخصوص بینی ممکن است به خارش بیفتد و برافروخته شود که شاید بخاطر آزاد شدن هیستامین باشد. بعضی از بیماران دچار سرخوشی می شوند که ممکن است ده تا سی دقیقه طول بکشد. در کسانی که تریاک یا هروئین را بصورت تزریق سیاهرگی استفاده می نمایند ، یک احساس اوج آنی به آنها دست می دهد که به سبب سریع رسیدن مواد به مغز است.
اثر ضد درد مرفین انتخابی است. در واقع آستانه تحریک انتهای عصبی به تحریک دردناک تغییری پیدا نمی کند و انتقال عصبی درد هم بدون تغییر باقی می ماند . تنها درک و حس درد است که تحت تاثیر قرار می گیرد و در واقع بیمار نسبت به درد بی تفاوت می شود. بسیاری از افراد که اولین بار تریاک را تجربه می کنند، نه تنها سرخوش نمی شوند ، بلکه حالشان بد می شود و تهوع و استفراغ پیدا می کنند. مرفین تضعیف کننده دستگاه تنفسی است و این عمل را با اثر مستقیم بر روی مرکز تنفسی در ساقه مغز اعمال می کند. در انسان ، مرگ در اثر زیادی مصرف تریاک تقریباً همیشه به سبب ایست تنفسی است. تغییر در فشار خون ، ضربان قلب و گردش خون مغز هم ممکن است ایجاد شود که در مقایسه با تغییرات تنفسی اهمیت زیادی ندارد. مرگ ناگهانی با مصرف مقادیر ناچیزی از تریاک به سبب بوجود آمدن واکنشهای حساسیتی ، شوک آنافیلاکتیک و ورم ریه ها ممکن است اتفاق بیفتد. اثرات دیگر مرفین شامل تنگ شدن مردمک چشم ، انقباض عضلات صاف ، مانند عضله رحم و مجاری صفراوی و یبوست است.

 

اثرات دلپذير و آرامش بخش مواد مخدر بسته به مصرف دارو و تحمل شخص بمدت چهار تا شش ساعت ادامه مي يابد و پس از آن مرحله خماري فرا مي رسد که بصورت خميازه و آبريزش از بيني, بيقراري, بي اشتهائي, افسردگي, تهوع و استفراغ مي باشد.

بعد از کشيدن به اصطلاح چند "بست" ترياک, توجه فرد بر روي خودش متمرکز شده و گرايش شديدي به آرامش پيدا مي کند. درحقيقت اعصابش آرام و اراده اش سست شده و در تفکر و خيال فرو مي رود و از معاشرت با ديگران تا حدودي پرهيز مي کند و از وزن و زمان و فضا آزاد مي شود. و دگرگوني در جهت يابي زماني- فضائي در وي ايجاد مي شود. مصرف ترياک سبب مي شود تا گذشته وآينده فرد با هم مخلوط شده و مجموعه "حال" را برايش ايجاد نمايد و از زمان آزاد گردد.

شخص معتاد به ترياک در خيال واهي خود پس از استعمال ترياک احساس مي کند که داراي روشن بيني زياد و قدرت فهم و قضاوت هوشيارانه و بينش و ادراک اصيل از دنياي اطرافش مي باشد و از اين که بدون هيچ سعي و کوششي داراي اين حالت در تفکر و تصور گرديده ابتدا تعجب مي کند. ولي رفته رفته در حالت کيف فرورفته و احساس خوشي و خوشبختي به وي دست مي دهد و درنتيجه نسبت به محيط اطراف خود بيگانه و بي تفاوت مي گردد.

با توجه به مطالب ذکرشده, فرد معتاد به ترياک به سهولت مي تواند, ساعات شبانه روز را با بي خوابي و روياهاي رضايتبخش ادامه دهد. و بتدريج در وي وابستگي و بندگي ايجاد شود و در فواصل بست يا پيپ ها اين فرد انرژي خود را از دست داده و اندوهگين و بي حوصله مي شود و حالت يکنواختي در صدا و کندي در حرکاتش نمايان مي شود.

لاغري و ضعف عمومي در معتادان به ترياک رفته رفته شديدتر مي شود و ضايعات فيزيکي و رواني و اجتماعي فرد بتدريج زيادتر شده و موجب زوال و نابودي فرد مي شود. يعني با گذشت زمان تحمل فرد به مقدار مصرف ترياک بيشتر مي شود و فواصل آن نيز کمتر شده و گروهي نيز در پايان به هروئين روي مي آورند. از نظر اجتماعي, اگرچه معتادان سنتي به ترياک در هر نقطه کشور همچنان به فعاليت خود اجباراً ادامه مي دهند ولي از هم پاشيدگي خانواده در اغلب موارد نتيجه اوليه اين نوع اعتياد محسوب مي شود. مصرف مزمن داروهاي مخدر توسط مادر در حين حاملگي که شامل ترياک و مشتقات آن و آمفتامين ها و باربيتوراتها مي باشند براي جنين مضر است و سبب ديسترس داخل رحمي و کم وزني نوزاد و گاهاً مرگ جنين و نوزاد مي شود و در مواردي که مادر حامله معتاد تمايل و سعي در ترک اعتياد را دارد بايستي سقط زودرس را انجام داد.

 

نشانه های بالینی مصرف تریاک:
اگر چه آلکالوئیدهای زیادی در تریاک وجود دارد و این روزها تریاک هایی که بدست مردم می رسد بسیار بسیار ناخالص است ، و هر گونه تظاهرات بالینی غیر مترقبه ای ممکن است با مصرف تریاک های ناخالص اعم از مرگ ناگهانی ، سکته قلبی و مغزی ، استفراغ ، سر درد ، سرگیجه ، جنون آنی و روان پریشی اتفاق بیفتد ، با این وجود نشانه های بالینی مرفین را می توان بعنوان الگویی برای بقیه مواد خانواده تریاک بکار برد. تسکین ، چرت زدن ، تغییرات خلقی و ابری شدن قوای مغزی بدنبال استفاده از 5 تا 10 میلی گرم مرفین بوجود می آید. اثرات تسکینی ، بیست دقیقه بعد از تزریق سیاهرگی یا یک ساعت بعد از تزریق زیر جلدی به حد اکثر خود می رسد و چهار تا شش ساعت بسته به نوع ماده مخدر ، مقدار آن و تاریخچه قبلی دریافت دارو طول می کشد. علائم دیگر شامل احساس گرما ، سنگینی دست و پا و خشکی دهان است. صورت و بخصوص بینی ممکن است به خارش بیفتد و برافروخته شود که شاید بخاطر آزاد شدن هیستامین باشد. بعضی از بیماران دچار سرخوشی می شوند که ممکن است ده تا سی دقیقه طول بکشد. در کسانی که تریاک یا هروئین را بصورت تزریق سیاهرگی استفاده می نمایند ، یک احساس اوج آنی به آنها دست می دهد که به سبب سریع رسیدن مواد به مغز است.
اثر ضد درد مرفین انتخابی است. در واقع آستانه تحریک انتهای عصبی به تحریک دردناک تغییری پیدا نمی کند و انتقال عصبی درد هم بدون تغییر باقی می ماند . تنها درک و حس درد است که تحت تاثیر قرار می گیرد و در واقع بیمار نسبت به درد بی تفاوت می شود. بسیاری از افراد که اولین بار تریاک را تجربه می کنند، نه تنها سرخوش نمی شوند ، بلکه حالشان بد می شود و تهوع و استفراغ پیدا می کنند. مرفین تضعیف کننده دستگاه تنفسی است و این عمل را با اثر مستقیم بر روی مرکز تنفسی در ساقه مغز اعمال می کند. در انسان ، مرگ در اثر زیادی مصرف تریاک تقریباً همیشه به سبب ایست تنفسی است. تغییر در فشار خون ، ضربان قلب و گردش خون مغز هم ممکن است ایجاد شود که در مقایسه با تغییرات تنفسی اهمیت زیادی ندارد. مرگ ناگهانی با مصرف مقادیر ناچیزی از تریاک به سبب بوجود آمدن واکنشهای حساسیتی ، شوک آنافیلاکتیک و ورم ریه ها ممکن است اتفاق بیفتد. اثرات دیگر مرفین شامل تنگ شدن مردمک چشم ، انقباض عضلات صاف ، مانند عضله رحم و مجاری صفراوی و یبوست است.

 

 

نشانه های بالینی قطع مصرف تریاک:
علائم قطع مرفین معمولاً در خلال شش تا هشت ساعت بعد از آخرین مصرف ، در کسی که یک تا دو هفته بطور مداوم از تریاک استفاده نموده باشد، بوجود می آید. این علائم در روز دوم و سوم به حداکثر میزان خود می رسد و در خلال هفت تا ده روز بتدریج کم می شود. علائم قطع متادون معمولاً یک تا سه روز بعد از آخرین مصرف شروع شده و ده تا چهارده روز کامل می شود. بعنوان یک اصل کلی ، موادی که طول مدت اثرشان کوتاه تر است علائم قطع شدیدتر و کوتاه مدت تری ایجاد می کنند و آنهایی که طول مدت اثرشان طولانی تر است ، علائم قطعشان خفیف تر و طولانی تر است. بسیاری از علائم قطع تریاک شبیه به افزایش فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک در بدن است. علائم قطع تریاک عبارتند از: درد عضلانی شدید ، استخوان درد ، اسهال شدید ، شکم درد ، آب ریزش بینی ، اشکریزش ، سیخ شدن موهای بدن ، خمیازه کشیدن ، گشاد شدن مردمکهای چشم ، بالا رفتن فشار خون ، بالا رفتن تعداد ضربان قلب ، به هم خوردن تنظیم سیستم حرارتی بدن که شامل تب هم می شود. یک معتاد بندرت در اثر ترک اعتیاد می میرد ، مگر اینکه از قبل به یک بیماری شدید جسمی مثل بیماری قلبی مبتلا باشد. حالتهایی مانند بیخوابی ، کند شدن تعداد ضربان قلب ، تغییرات حرارت بدن و ویار شدید برای استفاده مجدد از تریاک ممکن است تا ماهها بعد از قطع مصرف تریاک در بدن باقی بماند. علائم دیگر قطع تریاک شامل : بیقراری ، تحریک پذیری شدید ، افسردگی ، لرزش اندامها ، ضعف شدید بدن ، تهوع و استفراغ است. بیشتر علائمی که برای قطع تریاک ذکر شد ، حالتی شبیه به تصویر بالینی یک آنفلوانزا می باشد.

 

مصرف بيش از اندازه،مسمومیت

مصرف بيش از حد، موجب اختلالات سيستم تنفسي گرديده و تنفس به کندي و آهستگي صورت مي گيـــرد و در نهايت احتمالا متوقف شده و به مرگ منجر مي شود. استفاده ترياک همراه با الکل مي تواند، بسيار خطرناک باشد.

 

مسمومیت با تریاک که بعد از مصرف مکرر آن اتفاق می افتد ، بصورت تغییرات خلقی ، اختلالات روان تنی ، خواب آلودگی ، اختلال در تکلم و اختلال در حافظه و از بین رفتن حضور ذهن ، خود را نشان می دهد. اگر مقدار تریاک خیلی زیاد باشد ، حیات شخص را به مخاطره می اندازد که از علائم آن می توان به عدم پاسخ به تحریک دردناک ، اغماء ، تنفس ضعیف ، سرد شدن بدن ، کاهش شدید فشار خون ، شوک و کند شدن ضربان قلب اشاره کرد.
مرگ معمولاً در اثر ایست تنفسی است. اصولاً در بیماری که با حالت اغماء ، تنگی مردمک چشم و ضعف تنفسی به بیمارستان آورده می شود ، حتماً باید به مسمومیت با تریاک و مشتقات آن مشکوک شد.

 

درمان اعتیاد به تریاک

اکثریت معتادان به مواد مخدر بویژه تریاک، تمایل به ترک اعتیاد به صورت تدریجی و در منزل و بویژه زیرنظر پزشک را دارند. بدین منظور یک روش ساده و مفید در زیر عنوان می‌گردد که بسیاری از معتادان قادر به ترک آن بوده و تعداد زیادی از معتادان نیز از طریق درمان سرپائی و درمانگاهی با همین روش اعتیاد را ترک کرده اند و خوشبختانه هیچ خطری نیز دربر نداشته‌است. در این روش ابتدا بایستی فرد معتاد به تریاک، در طی 15 روز و هر روز مقدار کمی از میزان تریاک مصرفی روزانه‌اش را کم کند و پس از 15 روز به یک حد می‌نیمم برسد، سپس با تجویز 4 داروی زیر که بیشتر جهت درمان علائم و نشانه‌های ترک اعتیاد بکار می‌رود و نوعی جایگزینی خفیف نیز می‌باشند می‌توان در مدت 10 روز، وی را از اعتیاد نجات داد (درمجموع 25 روز). داروهای مصرفی عبارتند از: 1- استامینوفن کدئین که در روز اول به میزان 6-3 عدد و برای 3 بار در روز مصرف گردد که علاوه بر جایگزین شدن مقادیری از کدئین بجای تریاک مصرفی، می‌تواند علائم درد بدن و ناراحتی و سردرد ناشی از ترک اعتیاد را بطور چشمگیر کاهش دهد و سپس از روز دوم تا 10 روز می‌تواند روزانه حدود 3 عدد از استامینوفن کدئین‌دار را مصرف نماید.


2- مپروبامات و یا داروهای خانوادة باربیتوریکها : که جهت تکانهای عضلانی و مسائل روحی و عصبی و عضلانی می‌توانند مفید واقع گردند که در روز اول روزانه 3 عدد و روزهای دوم و سوم روزانه 2 عدد و سپس تا روز دهم روزانه 1 عدد.

3- قرص دیفنوکسیلات که بدلیل اسهال و اختلالات گوارشی حاصله از ترک اعتیاد بصورت روزانه 3-1 عدد و برحسب نیاز به مدت 10 روز تجویز گردد.

4- قرص دیازپام دو عدد روزانه بصورت 1 عدد دیازپام 5 میلی‌گرمی در صبح و یکی در شب مصرف گردد.

و برای سایر علائم حاصله از ترک اعتیاد باید داروی مربوط به آنرا تجویز نمود. مثلاً اگر فرد دچار استفراغ و تهوع شد باید از داروهای ضد استفراغ استفاده کرده و یا اگر تغییرات فشارخون و مسائل قلبی پیداکرد داروهای مربوط به آنها را تجویز نمود. مصرف قرص یا آمپول کلرپرومازین و فنوباربیتال در صورت نیاز می‌تواند بسیار مفید باشد. مصرف سایر داروهای ترک اعتیاد و رفع سندرم ترک اعتیاد نیز می‌تواند در هر مقطعی از ترک اعتیاد مورد استفاده قرارگیرد.

افراد معتادی که تمایل به ترک اعتیاد دارند اگر زیرنظر پزشک اقدام به ترک نمایند بسیار موفق‌ترند و جای هیچگونه اضطراب و نگرانی از مسائل ترک اعتیاد باقی نمی‌ماند زیرا پزشک مربوطه برحسب نیاز می‌توان به تزریق سرم و یا تجویز داروهای مورد نیاز اقدام نماید.

مصرف اغذیه پرانرژی و مایعات ضروری همراه با ورزشهای روزمره و مراقبت خانوادگی و تفریحات سالم و شادی‌بخش از ضروریات و اقدامات واجب در روزهای ترک اعتیاد می‌باشند. سم‌زدایی به شیوه های ساده با داروهای مسكن و آرام بخش و نیز به اشکال پیچیده كه نیاز به بستری شدن و بیهوشی دارد، امكانپذیر است.

سم زدایی سرپایی:

در این روش از داروهایی استفاده میشود كه باعث رفع برخی از علائم ترك میشوند (مانند كلونیدین، بوپرنورفین، ....) به همراه این داروها از  داروهای ضدافسردگی، داروهای ضد درد غیر مخدر، داروهای ضد تهوع، داروهای خواب آور نیز استفاده میشود. با توجه به اینكه مصرف هركدام از داروهای ذكر شده فواید و عوارض خاص خود را دارد ، نظارت حرفه ای و تخصصی در طول انجام سم‌زدایی ضروری است.

سم زدایی سریع :ر مـــوارد مقاوم، در افراد جوان و در افرادی كه از سایر روشهای درمانی فایده نبرده‌اند از این روش استفاده می‌شود. در این روش با كمك امكانات بیهوشی و مراقبت های ویژه و بستری شدن بیمار، سرویس های تخصصی دارویی ارائه میشود.

سم زدایی فوق سریع :

در كسانی كه به سایر روشهای سم زدایی مقاوم بوده و تحمل علائم شدید ترك را نداشته و یا قادر به تكمیل كردن برنامه های ترك نبوده اند از این روش استفاده میشود . در این روش ابتدا بیمار تحت بیهوشی سبك قرار میگیرد.  و در طول  این مدت (5 الی 6  ساعت) با كمك داروهای ضدافیونی، مواد افیونی از بدن بیمار پاك شده و تنها برخی از بیماران ممكن است پس از اتمام بیهوشی علائم خفیف ترك را تجربه كنند. البته در برخی دیگر تا 72 ساعت كماكان احساسات درد و ناخوشی ادامه خواهد داشت .


پس از سم زادیی با هركدام از روشهای فوق برای پیشگیری از عود دو كار اصلی باید انجام گیرد.


1) استفاده از داروی پیشگیری از عود (نالتروكسون )


2) درمان های غیردارویی


برای شروع داروی پیشگیری از عود (نالتركسون ) حتماً دوره سم زدایی باید به اتمام رسیده باشد.


درمان های غیر دارویی :


·   گروه درمانی: امكان صحبت در مورد مشكلات و بررسی و بحث و تبادل نظر در مورد مسائل مربوط به فرآیند درمان را  فراهم میكند.


بعضی معتقدند گروه درمانی بهترین روش برای درمان معتادان است.


·   خانواده درمانی: پیرامون هر فرد معتاد، خانواده ای در رنج است. در درمان یا ادامه اعتیاد خانواده نقش بسزایی دارد.


·   درمان های شناختی - رفتاری: در این روش كه بر مبنای یادگیری شكل گرفته است، بر توانایی انسان بر آموختن رفتارهای سازگار و ناسازگار و چگونگی تغییر آن تأكید میشود.


·   روان درمانی روانپوشی: در این روش به انگیزه های فردی، ارتباطی و اجتماعی كه در طی دوران رشد بر فرد حادث شده و زمینه ساز پیدایش اعتیاد شده است، اشاره میشود.


گروه خودیاری معتادان گمنام(NA) :گروههایی هستند كه توسط خود معتادان به منظور حمایت از یکدیگر، گفتگو،  راهنمایی و ارائه راه‌حل تشكیل میشود. این گروهها فاقد درمانگر بوده و خود معتادان آنها را اداره میكنند . در این گروهها بر مسئولیت خود فرد در ارتباط با اعتیاد تأكید میشود. این گروه بر اساس دوازده قدم و دوازده سنت كه نمایانگر قاعده و اصول این گروههاست، اداره میشود.

جامعه درمان مدار(TC) :برنامه های اقامتی طولانی مدتی هستند كه 9-12 ماه طول میكشند و بر مبنای خودیاری اند

کنگره ۶۰ روش

ـ جمعیت احیای انسانی كنگره 60 یك سازمان غیردولتی و مردمی و تحقیقاتی است كه در زمینه آموزش ، پیشگیری ، مهار و درمان اعتیاد به تحقیقات می‌پردازد.

ـ كنگره 60 توسط بنیان‌گذار خود آقای مهندس دژاكام روشی نوین را جهت درمان اعتیاد در دستور كار خود دارد. این روش كشف و یافته‌ای است كه حاصل 17 سال تجربه اعتیاد و بیش از 10 سال تحقیق در این خصوص می‌باشد.

ـ این روش طول درمان بیماری اعتیاد را 11 ماه می‌داند

به این دلیل كه سیستم تولید كننده مواد شبه‌ افیونی كه بر اثر مصرف ماده‌مخدر و ورود مرفین خارجی یا سایر تركیبات دارویی ضد درد ، آرام‌بخش ، خواب‌آور و . . . از كار افتاده است و برای درمان بایستی راه‌اندازی شود ، تحت هیچ شرایطی در كوتاه مدت قابل راه‌اندازی نیست زیرا یك فرایند بازسازی سلولی در سیستم عصبی و مغز است كه گذشت زمان جزو لاینفك آن است. در كنگره 60 نتایج تحقیقات انجام شده و تجربیات صدها و حتی هزاران نفر كه از این روش استفاده كرده‌اند نشان می‌دهد راه اندازی این سیستم با بالاترین راندمان در كمتر از 11 ماه امكان پذیر نیست.

بخش عمده موادمخدر مصرفی موجود یا خود تریاك است و یا از خانواده تریاك نظیر شیره و سوخته تریاك و یا بدست آمده از مرفین تریاك نظیر هرویین و كرك و یا سایر تركیبات دارویی نظیر متاآمفتامین ، بنزودیازپین‌ها ، باربی‌تورات‌ها و همینطور ضد دردهای غیر مخدر و آرام‌بخش‌ها و ضد افسردگی‌ها می‌باشد كه همگی آن‌ها دقیقاً روی سیستم تولیدكننده مواد شبه‌افیونی اثر مستقیم می‌گذارند و آن را از كار می‌اندازند حتی اگر به طور مستقیم دارای مرفین نباشند. فقدان مواد شبه ‌افیونی جسم را هیچ ماده‌ای نمی‌تواند به صورت كامل پوشش دهد. تنها ماده‌ای كه به صورت كمپلكس دارای جمیع خواص موادمخدر و داروهای فوق می‌باشد و می‌تواند بهترین جایگزین برای مواد شبه ‌افیونی جسم باشد آن هم با كمترین عارضه ، تریاك است. زیرا تریاك و تركیبات آن به طور كامل طبیعی و گیاهی است و عوارض مواد و یا داروهای شیمیایی را ندارد. در این روش مصرف‌كنندگان مواد مخدر به منظور درمان و مانند یك دارو تریاك را مصرف می‌كنند البته نه بی‌حساب و كتاب و نه به منظور سرخوشی و لذت‌جویی ، بلكه با محاسبات دقیق و برنامه‌ریزی دقیق زمانی ، آن هم در حد نیاز جسم..

در این روش هر 21 روز (که اصطلاحاً به آن یک پله گفته می شود)، 20 درصد از مقدار مصرف قبلی توسط راهنما كاهش داده شده و تیپر می‌شود. این كاهش در حدی است كه به هیچ‌ وجه عوارض شدید خماری را به دنبال ندارد و عوارض آن كاملاً خفیف و قابل تحمل است در حدی كه جسم و سیستم تولیدكننده مواد شبه ‌افیونی می‌تواند به راحتی با آن هماهنگ شده و به اندازه كاهش صورت گرفته در مصرف مواد مخدر ، مواد شبه‌افیونی طبیعی را تولید كند و جای خالی آن را پر كند.


این فرایند ادامه می‌یابد تا جایی كه مصرف‌كننده در آخرین پله خود به مقدار یك گرم برای مصرف 30 روز می‌رسد. در این پله شخص روزانه حدود 33 میلی‌گرم تریاك را مصرف می‌نماید كه بسیار ناچیز است. در این مقطع سیتم تولیدكننده مواد شبه‌افیونی جسم به حداكثر تولید و كارایی خود رسیده است و به طور كامل آمادگی قطع مصرف تریاك را دارد. زمانی كه دستور قطع مصرف صادر می‌شود شخص بدون كوچكترین عارضه و تغییری مصرف خود را قطع می‌كند. باور این موضوع شاید كمی سخت باشد اما حقیقتی است امكان‌پذیر.

 

یكی از نكات ظریف و تعجب‌ برانگیز كه در بسیاری از افراد كنگره 60 كه از این روش استفاده كرده‌اند مشاهده شده ، این است كه بعضی از این افراد علاوه بر بیماری اعتیاد دارای بیماری‌های دیگری نظیر بیماری قلبی ، كبدی ، گوارشی ، عصبی و روانی و حتی نازایی بوده‌اند كه بعد از گذراندن دوره 11 ماهه درمان تدریجی با استفاده از تریاك به عنوان دارو و قطع مصرف متوجه شده‌اند بیماری آن‌ها كه شاید به ظاهر ارتباطی با اعتیاد نداشته است نیز از بین رفته و یا درمان شده است.
گردآوری شده توسط تیم تحقیق و پژوهش طرح شام عیاران